عوامل بيدارى تعدادى از عوامل غفلت را ذكر نموديم ، و حال تعدادى از عوامل بيدارى را متذكر مىشويم : 1 - حوادث دردناك زندگى - يكى از فلسفه‌هاى حوادث ناگوار و مصائب سنگين ، بيدارى از خواب غفلت است ، گاه خداوند به تناسب سبكى و سنگينى خواب غافلان ، حادثه‌اى مىآفريند ، اين حوادث دست‌اندازهاى جاده زندگى بشر است ، اين دست‌اندازها براى جلوگيرى از خواب است ، راننده‌هاى ماهر از جاده‌هاى صاف و بدون فراز و نشيب و پيچ و خم وحشت دارند ، زيرا اين‌گونه جاده‌ها موجب غفلت و خواب‌آور است ، حوادث روزگار نعمتهائى است كه خداوند به عنوان فراز و نشيب در مسير زندگى قراى مىدهد ، بعضى زلزله‌ها ، سيلها ، آتشفشانها ، طوفانها و غيره براى تكان دادن بشر و بيدار كردن او است - اگر بيدار شود . 2 - مطالعه تاريخ گذشتگان از لابلاى كتابها و از آثار باقيمانده روى زمين ، چون كاخ كسرى ، ايوان مدائن ، تخت‌جمشيد ، قبرستانهاى خاموش آنها و اهرام مصر و . . . اين ساكتان فريادگر تاريخ بشرند ، اگر دقت كنيم مىبينيم مهر سكوت بر لب ندارند ، كه فرياد زن بر غافلانند ، اين كاخها همان درگاههائى است كه روزگارى بر و بيا داشت ، و صورتهائى روى خاكهاى آن در مقابل گردنكشان بر زمين نهاده مىشد ، با زبان بىزبانى گويند ، ببينيد روزگار چه بر سر ما آورده است ؟ ! بهترين علوم و دانشها ، علوم تجربى آزمايشگاهى است و ما بهترين دانشهاى خود را از آزمايشگاه بزرگى به نام تاريخ مىتوانيم اخذ كنيم ، آزمايشگاهى كه چيزى به جز انبوه تجربه‌ها نيست ، تجربه حاصل زندگى انسان است ، و بهترين مرشد و راهنماى انسانهائى كه تازه به راه افتاده‌اند . به همين دليل مولى على ( عليه السلام ) در نامه حكيمانه خود به فرزندش امام مجتبى ( عليه السلام )